Kapı ve Kapılar

SINDOMA · Tarih: Prş Hzr 28, 2007 1:50 am Mesaj konusu: Kapı ve Kapılar

KAPILAR
Kapılar bir binanın içine amaca uygun takılmalıdır. aksi takdirde uygunsuz yerleştirilenlerle gereksiz olan kapılar kullanımı zorlaştırdığı gibi kullanabilir yüzeylerin kaybolmasına da yol açarlar. Kapılar; İçe doğru açılan kapılar, odanın içine doğru açılan kapılar ve koridora doğru açılan kapılar olmak üzere farklı şekilde sınıflandırılabilir.
Alışılagelen kapılar içe doğru açılan kapılardır. Kapı biçimleri nitelendirilmesi, pozisyonları ve amaçlarına, açılış yönüne, açılış şekline göre yapılar:
İç ve Dış Kapılar:
Binalarda ya iç yada kış tarafa doğru açılır. Kapı yeri kanat vaziyeti açılış durumunu etkiler ve buna göre sağ kapı veya sol kapı adını alır. Köşede kalan kapıların açılabilmesi için en az 0,8 - 0,10 cim. Bir payı kalorifer radyatörü varsa en az 0,25 cm. dolap gibi şeyler konacaksa en az 70 cm. kadar bir mesafe bırakılması gerekir.
İç kapılara örnek: Oda kapıları, kiler kapıları, banyo, WC, ilave oda kapılar.
Dış kapılara örnek: Ev kapısı, ev ve bahçe kapısı, balkon ve teras kapısı.
Sürme Kapılar:
Makara ve rulman üzerinde ileri geri sürülerek açılıp kapanan kapılardır. Çok defa duvar boşluğuna açıldıklarından kanatlar yer işgal etmemektedir. Bunlar bazen tek bazen de ortada kavuşan çift kanatlı kapı şeklinde tertiplenir.
Balanslı Kapı:
Az güçle koridora doğru açılır. Tesisat kapıları ve rüzgarlıklar için kullanışlıdır.
Yapının özelliği kullanılan yerin büyüklüğü kapıların sağlamlık ve genişliğine önemli şekilde etki yapar. Kapı genişliği ölçüsü 55 cm. olmalıdır.
Bina kapıları ne şekilde ve hangi tarzda yapılırsa yapılsın belli başlı 4 parçadan oluşur. Bunlar kapı kanadı, kasa, pervaz ve eşiktir.
1. Kapı Kanadı: Menteşeler yardımıyla eksen etrafında dönerek boşluğu kapatır. Çakma, çerçeve tablalı kontrplak kaplama şeklinde yapılır.
2. Kasa : Kapı boşluğu içine yerleştirilen duvar kalınlığı ve sıvaya göre ayarlanan 4-4,5 cm. kalınlığında rendelenmiş kalın tahtalardır. Sert ağaçlardan yapıldığı takdirde kasa kalınlıkları 3-3,5 cm. kadar indirilebilir.
3. Pervaz : Kasaların duvar boşluğundaki aralıkları örtmek veya aynı zamanda köşe sıvalarını muhafaza etmek maksadıyla ön ve arka tarafa 12-14 cm. genişliğindeki rendeli tahtalardan pervaz yapılır.
4. Eşik : Dış kapı ve balkon kapısı gibi hariçle teması bulunan kapıların alt kısmına yağış ve hava sızıntısına mani olmak maksadıyla 1,5 – 3 cm. yüksekliğinde eşik yapılır.
Mesken binalarda minimum açıklıklar:
Tek Kanatlı Kapılar...... : Oda kapıları 80 cm.
İlave odalar, banyo, WC 70 cm.
Daire kapıları 90 cm.
Ev kapıları 115 cm. kadar.
Çift Kanatlı Kapılar ......: Oda kapıları 170 cm.
Ev kapıları 140 – 225 cm.
İç Kapıların Çap Yükseklikleri : En az 185 cm.
Normal 195 – 200 cm.
Sürme kapılar ve döner kapılar zorunlu veya çıkış kapıları olarak kullanışlı değildir. çünkü bunlar tehlike anında çıkış yolunu tıkarlar.
Bina kabası için ölçüler 125 mm. den fazla olmamalıdır. Çelik pervazlar hem sol veya hem de sağ pervaz olarak kullanılır. Bina planı ölçüsünde duvar açıklığı belirtilişi; 875 mm. genişlik, 2000 mm. yükseklik.
Döner Kapılar :
Giriş ve çıkışı fazla olan ve soğuğun sızmasına mani olmak maksadıyla bazı bina giriş kapıları döner olarak yapılır. Düşey bir mil etrafına yerleştirilen 4 adet kapı kanadının mahfuz bir kabine içinde dönmesinden meydana gelir. Giriş ve çıkışlar bir yöne doğru olursa kanatlar kısmen bir yöne katlanır.
Otomatik Kapılar:
Parçaları; radar, kumanda, elektrikli kontak paspası, otomatik kontak tabanı. Tek kurslu veya refleks ışık kutusu otomatik sürgülü kapılar dükkanların, idari binaların, marketlerin, imdat çıkışlarının tesisatı için uygun olup 6 kapılı ve 8 m.’ye varan genişliktedir.
Hava Süzgeci Kapısı:
Akşamları kaldırma kapı ile kapanır. Körüklü kapılar mahali kapatmak için yanlara doğru açılır. Akordeon kapılar geniş açıklıkları kapatmak için kullanılır ve ortadan asılır. Döngüsel hareketler süzgü hareketleri ile kombine edilmiştir. Akordeon kapılar ahşaptan, suni deriden veya kumaştandır.
Teleskop Kapılar :
İtici palete bağlı olarak birçok kanatları vardır. dış tarafı tek kabuklu, iç tarafı çift kabuklu olmak üzere iki tipten oluşur. Teleskop kapılar yan yana veya iç içe yukarıdan asmalı sürgülü olup duvarla köşelere kadar değişken kapaklıdır. Ayırma bölme yukarıdan veya yatay olarak üstten katlanarak mahalleri ayırt etmeye yarar.
Büyük Kapılar :
Garaj ve buna benzer yerler için asma kapılar elastik telli veya balans ağırlıklı katlama sarkaç niteliktedir. Bu tür asma kapıların bir duvarlı, çift duvarlı olarak bir kısmı camla veya tamamı camla kaplıdır.
Bu tür kapılar ahşap, plastik, alüminyum, galvanizli çelik saç kaplamadan yapılır. En fazla geçiş ölçüsü 4.82 x 1,96 m. maksimal kanat büyüklüğü ise 10 m2 dir. Yuvarlak ve segman yuvarlağı şeklinde inşa imkanı mevcuttur. Uzaktan kumanda veya tavan kapı kumandası ile rahat kullanım imkanı vardır.
Katlamalı Sarkaç Kapı, bölmeli kapı, teleskop sarkaç kapı ve tekerlekli kapılar alüminyumdandır. Tek veya çok kaplamalı büyük kapılar ise endüstri yapısı, trafik inşaatı, atölye yeri inşaatı için olup en fazla 10 m. genişliğinde ve 6 m. yüksekliğindedirler. Bu model kapılarda kullanılan gereçler şunlardır: Kordon anahtar, ışık kutuları, indüksiyon veya kablosuz uzaktan kumanda kontak travers.
Geniş kapılar hızlı kapanan kapılardır. PVC sarkaç büyük kapı saydam, aşınmaya ve kırılmaya dayanıklıdır. Bu kapı kordonlu tente olarak ısıtılan depo ambarlarına yük yüklemek için lastik çıtalı kapı siperi veya lastik çemberli kapı siperine sahiptir. Bu kapılar aynı zamanda kış şartlarında yük yüklemek ve kaldırmak amacıyla da kullanılır.
Yangın koruma kapıları, T 30 – T90 tek ve çift kanatlı yangın koruma kapılardır. Bu kapılar sürgülü, katlamalı veya sarkmalı kapı olarak yangın duvarı kapağı halinde elektrik irtibatından bağımsız olarak çalıştırılmalıdır. En önemli özellikleri, yangın anında otomatik olarak kapanmalarıdır.

Hitit Mimarisinde Kapı ve Kapılar

14 ve 13. yüzyıllarda, daha doğrusu Hitit Büyük Krallığı çağında mimarlık kesin ve yerleşmiş özellikler gösterir. Hattuşa merkezi bir yönetim sisteminin başkenti olarak mimarlık ve sanat yaratıcılığının odak noktasıdır. Burada, hem işlevleri açısından (savunma sistemleri, tapmak, saray) hem de yapı tekniği ve kuruluşu açısından (duvar yapısının yapısal ve biçimsel kuruluşu), yapı sanatının en etkileyici örneklerine rastlanır.

Yukarıdaki Büyükkale ile kentin en alt terası arasında 14. yüzyılda kurulmuş, Poterneli Sur adım taşıyan kent duvarının yeniden yapımı sırasında, yığma toprak üstünde iki kabuklu, taş örgüsünden oluşmuş bir sandık duvar kurulmuştur. Bu duvar düzenli aralıklarla dizilmiş burçlar ve kulelerle doldurulmuş ve poternelerle donatılmıştır. Bu poterneler, kenti ana duvarlar altından öndeki araziye bağlayan, Dindirme tekniğinde sağlam kemerlerden tünel gibi yapılmış, duvarların önündeki hendeğe açılan gizli kapılardır (huruç kapısı).

Biraz değişik bir yapıda olmakla birlikte, buna benzer daha eski bir poterneye Alişar'da, daha sonra da Korucutepe, Alacahöyük ve Büyükkaya tepesinde (Boğazköy) ve ayrıca Kuzey Suriye'deki birkaç savunma sisteminde rastlanmıştır. Hitit başkentinde, 13. yüzyılda bir kez daha bu tür poternlere kentin rahatça genişletildiği yukarı kentin savunma sisteminde rastlanmıştır. Bu dönemin birkaç kapı sistemi başka bir görünümdedir: Hattuşa ve Büyükkale Yukarı Kent kapılan, Alacahöyük Sfenksli Kapısı, Alişar Güney Kapısı bir ön avlu bir oda ve iki anıtsal kule arasında çift kapı kanadından oluşur.

Bunlann duvarı ya büyük taş bloklarından çokgen oluklu örülmüştür ya da kesme taş olarak tabakalanmıştır; iki çeşidin birbirine karıştığı da görülür. Kapı söveleri ortostatlıdır, bunun üstüne ya tek bir taştan yontulmuş kapı kirişi uzatılmıştır ya da Hattuşa Yukarı Kentindeki dört kapıda olduğu gibi bindirme tekniğinde parabol biçimli bir kemer oturtulmuştur. Bu kemer biçimi, kabartma duvar süsleri, duvarın kente bakan yüzündeki geniş duvar ayakları ve kapıların bakışımlı planı Hitit mimarlarının yaratıcılığını kanıtlar.

Dış görünüşleri bakımından birbirlerinden kesinlikle ayrılmaları ise, yapı ustalarının katı yapı kurallarına bağlı kalmadıklarının yeterli bir kanıtıdır. Kapı, avlu, önavlu, cella, cella ön odası ve yan odaları tüm yapılarda kullanılmış öğelerdi?. Kapıdan geçen yol doğrudan doğruya avluya girer. Cella'ya hiçbir zaman doğrudan doğruya Önavludan girilmez, ancak önavluya açılan birkaç yan odadan girilir.

Hilaninin kapalı biçimi, genişlemeyi olanaksız kılıyordu, ancak birkaç Hilaninin birleştirildiği büyük yapılar vardır. Önyüzü iki ya da üç sütunla bölünmüş olan Hilani önavlusu Büyük Krallık döneminin tapınaklarının önavlusuna, Hilammar'a benzerlik göstermektedir. Savunma sistemlerinde, örneğin Sam'al'da Anadolu yaylasının iki yüksek kule arasında dar kapı odalı kapı tipine rastlanırsa da, ana kapı arkasına genişlemesine yerleştirilmiş odası olan kapı daha yaygındır.